Zachowek to jedno z najczęściej mylonych pojęć prawa spadkowego. Wiele osób dowiaduje się o nim dopiero wtedy, gdy zostaje pominięte w testamencie albo gdy cały majątek trafił za życia spadkodawcy do jednej osoby w formie darowizny. Poniżej wyjaśniamy prostym językiem, czym jest zachowek, komu się należy, ile wynosi i jak go dochodzić. Jeśli szukasz wsparcia, prowadzimy sprawy spadkowe w Bochni, Wieliczce i całej Małopolsce.
Co to jest zachowek
Zachowek to forma ochrony najbliższej rodziny przed pominięciem w spadku. Chroni osoby, które dziedziczyłyby z ustawy, ale zostały pominięte, na przykład przez testament albo przez darowizny przekazane za życia spadkodawcy. Zachowek nie jest udziałem w spadku, lecz roszczeniem o zapłatę określonej sumy pieniędzy od tych, którzy majątek otrzymali.
Innymi słowy, jeśli rodzic zapisał cały majątek jednemu dziecku, pozostałe dzieci nie stają się automatycznie współwłaścicielami, ale mogą żądać od obdarowanego zapłaty zachowku.
Komu przysługuje zachowek
Prawo do zachowku mają najbliżsi, którzy dziedziczyliby, gdyby nie było testamentu ani darowizn. Są to:
- zstępni, czyli dzieci, a jeśli one nie żyją, wnuki,
- małżonek spadkodawcy,
- rodzice spadkodawcy, ale tylko wtedy, gdy byliby powołani do spadku z ustawy.
Zachowek nie przysługuje natomiast rodzeństwu ani dalszym krewnym. Warto też pamiętać, że prawo do zachowku traci osoba, która została skutecznie wydziedziczona, uznana za niegodną dziedziczenia albo odrzuciła spadek.
Ile wynosi zachowek
Wysokość zachowku zależy od sytuacji uprawnionego. Co do zasady wynosi:
- połowę udziału, który przypadłby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym,
- dwie trzecie tego udziału, jeśli uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy.
Najpierw ustala się więc, ile dana osoba odziedziczyłaby, gdyby dziedziczenie odbywało się z ustawy, a następnie liczy się połowę lub dwie trzecie tej wartości.
Zachowek to nie cały udział w spadku, lecz jego połowa, a dla dzieci małoletnich dwie trzecie. To częste źródło nieporozumień w rodzinnych sporach o majątek.
Jak oblicza się zachowek
Podstawą obliczenia jest tak zwany substrat zachowku, czyli wartość, od której liczy się należną kwotę. Do wartości spadku dolicza się między innymi darowizny przekazane przez spadkodawcę za życia, co ma zapobiec sytuacji, w której ktoś rozdaje majątek jeszcze przed śmiercią, żeby pozbawić bliskich zachowku.
Obliczenie zachowku bywa skomplikowane, zwłaszcza gdy w grę wchodzą nieruchomości, darowizny sprzed lat czy spory o wartość majątku. Dlatego w praktyce warto skorzystać z pomocy adwokata, który prawidłowo wyliczy należną kwotę.
Od kogo można żądać zachowku
Zapłaty zachowku żąda się przede wszystkim od osób, które odniosły korzyść kosztem uprawnionego. Są to najczęściej:
- spadkobiercy powołani w testamencie,
- osoby obdarowane przez spadkodawcę za życia,
- zapisobiercy windykacyjni.
Kolejność i zakres odpowiedzialności tych osób regulują przepisy, a ich prawidłowe ustalenie potrafi przesądzić o powodzeniu sprawy.
Termin, w którym trzeba działać
Roszczenie o zachowek się przedawnia. Co do zasady masz pięć lat na jego dochodzenie, liczone od ogłoszenia testamentu, a w przypadku darowizn od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy. Po upływie tego terminu druga strona może uchylić się od zapłaty, dlatego nie warto zwlekać.
Kiedy zachowek nie przysługuje
Są sytuacje, w których zachowek nie należy się mimo bliskiego pokrewieństwa. Dzieje się tak przy skutecznym wydziedziczeniu w testamencie, przy uznaniu za niegodnego dziedziczenia oraz gdy uprawniony wcześniej zrzekł się dziedziczenia w umowie ze spadkodawcą. Każdy z tych przypadków ma jednak ścisłe wymogi, a wydziedziczenie bywa skutecznie podważane w sądzie.
Jak dochodzić zachowku
Najpierw zwykle kieruje się do zobowiązanego wezwanie do zapłaty. Jeśli to nie skutkuje, sprawa trafia do sądu. Kluczowe jest prawidłowe ustalenie kręgu uprawnionych i zobowiązanych, wartości majątku oraz doliczanych darowizn. Pomagamy przejść przez to od wyliczenia roszczenia po reprezentację w sądzie, także w ramach spraw o nabycie spadku i dział spadku.
Najczęściej zadawane pytania
Ile wynosi zachowek po rodzicach?
Co do zasady połowę udziału, który przypadłby przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie, jeśli uprawnione dziecko jest małoletnie lub trwale niezdolne do pracy.
Czy zachowek liczy się od darowizn?
Tak. Do wartości spadku dolicza się darowizny przekazane przez spadkodawcę za życia, co chroni bliskich przed pozbawieniem ich zachowku.
Ile mam czasu na dochodzenie zachowku?
Co do zasady pięć lat, liczone od ogłoszenia testamentu, a przy darowiznach od śmierci spadkodawcy. Po tym czasie roszczenie się przedawnia.
Czy rodzeństwo ma prawo do zachowku?
Nie. Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, ale nie rodzeństwu.
Zachowek chroni najbliższych przed pominięciem w spadku i pozwala domagać się zapłaty części tego, co przypadłoby przy dziedziczeniu ustawowym. Jego wyliczenie bywa złożone, a terminy nieubłagane. Jeśli zostałeś pominięty w testamencie albo majątek trafił do jednej osoby w darowiźnie, skontaktuj się z kancelarią. Ocenimy sprawę i wyliczymy należny zachowek, także podczas porady online. Sprawdź też, jak pomaga adwokat w Bochni.
